Autor: Mateusz Perzanowski - Redaktor prowadzący czasopisma Logistyka Odzysku i MiniLO&Aniela

Na stan naszego zdrowia wpływa ogromna ilość czynników. Jakość żywności, stan powietrza, uwarunkowania genetyczne czy stres to tylko najpopularniejsze przykłady. Zdecydowana większość
z nich jest ściśle powiązana ze stanem środowiska naturalnego, które nas otacza i które bezpośrednio oraz pośrednio oddziałuje na nasze zdrowie.

Relacja: Środowisko – Człowiek

W środowisku naturalnym człowiek przebywa od setek tysięcy lat. Przez bardzo długi czas obecność gatunku ludzkiego i jego oddziaływanie na otaczający krajobraz było niewielkie, praktycznie niedostrzegalne. Wraz z rozwojem nauki, techniki i przemysłu oraz eksplozją geograficzną, oprócz niepodważalnych korzyści, zaszły także trwałe zmiany w środowisku naturalnym. W wyniku nadmiernej eksploatacji i nieracjonalnej gospodarki zasobami planety Ziemi, postęp zaczął bezpośrednio zagrażać zdrowiu i życiu ludzi.

,,W przyrodzie nic nie ginie’’ – te popularne słowa dobitnie podkreślają fakt, że wszystkie zanieczyszczenia wyprodukowane przez działalność antropologiczną nie ,,rozpływają się’’ w powietrzu czy w wodzie, a ponadto, poprzez stałą migrację materii w biosferze, rozprzestrzeniają się po wszystkich komponentach środowiska. Szkodliwe substancje znajdują się w powietrzu, którym oddychamy, w wodzie, którą pijemy, w glebie, na której uprawiamy rośliny, a które później stanowią pożywienie dla zwierząt i dla nas. Liczne drogi przenikania do organizmu szkodliwych substancji i wszechobecność zjawiska sprawiają, że zanieczyszczenie środowiska stanowi poważne niebezpieczeństwo dla ludzkiego zdrowia.

Ludzki organizm reaguje na negatywne czynniki zewnętrzne w sposób charakterystyczny – powstają wówczas stany i objawy chorobowe o szerokim zakresie zaburzeń funkcji poszczególnych układów ciała. Szczególnie niebezpieczne są te czynniki, z którymi nasz organizm ma styczność przez długi czas, nawet pomimo niewielkich stężeń szkodliwych substancji. Chroniczne działanie zanieczyszczeń może wywołać osłabienie układu immunologicznego, czego konsekwencją będzie zwiększenie podatności organizmu na dalsze, negatywne działanie zanieczyszczeń środowiskowych.

Choroba środowiskowa

Coraz częściej możemy spotkać się z pojęciem chorób środowiskowych. Wbrew powszechnej opinii, choroba środowiskowa nie jest odrębną jednostką epidemiologiczną, a każdą chorobą, której występowanie można powiązać ze zmianami środowiska. O tym, czy dane schorzenie uznaje się za chorobę środowiskową, decyduje się na podstawie skomplikowanego algorytmu uwzględniającego najróżniejsze parametry środowiska i kilka do kilkunastu cech choroby. Kryteria wyznaczania chorób środowiskowych opracowywane przez geografów, chemików czy biologów i pomimo, że swój wkład w rozumienie chorób środowiskowych wnoszą przedstawiciele różnych dziedzin, granica tego pojęcia wciąż pozostaje niejasna, natomiast ilość chorób środowiskowych stale rośnie.

Do chorób środowiskowych zalicza się bardzo różne przypadłości: od wielu rodzajów nowotworów poprzez choroby układu oddechowego, skończywszy na dolegliwościach psychicznych. To, co je łączy to fakt, iż za modulację częstości ich występowania odpowiadają zanieczyszczenia lub inne uwarunkowania środowiskowe. Eksperci podkreślają, że to właśnie choroby nowotworowe stały się plagą dopiero w czasach rewolucji przemysłowej i są ,,stworzone’’ przez człowieka w głównej mierze poprzez niewłaściwe korzystanie ze środowiska i jego zatruwanie.

Nowotwory znikąd?

Zdecydowana większość przypadków nowotworów spowodowana jest czynnikami środowiskowymi, na które składają się przede wszystkim zanieczyszczenia środowiska oraz elementy naszego stylu życia (dieta, aktywność fizyczna, używki, opalanie się). Z badań obserwacyjnych wynika, że nasz konsumpcyjny styl życia znacząco wpływa na ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe. Kraje wysoko rozwinięte mają zdecydowanie wyższą zachorowalność na świecie, co częściowo można wytłumaczyć lepszą diagnostyką, jednak według ekspertów zasadniczym czynnikiem jest wpływ środowiska i styl życia. Większość ludzi w Polsce żyje, pracuje i odpoczywa w warunkach małych lub średnich skażeń różnego rodzaju zanieczyszczeniami. Brak jest w takich warunkach ostrych zatruć, jednak coraz częściej pojawiają się różnego rodzaju choroby nowotworowe, nieżyty czy alergie, dla których brak jest jednoznacznych przyczyn, a nasilenie ich wzrasta.

Co można zrobić

Według Światowej Organizacja Zdrowia zdrowie to stan pełnego, fizycznego, umysłowego i społecznego dobrego samopoczucia, nie zaś tylko samą nieobecność choroby lub niedołęstwa. Nie jest więc możliwe zachowanie pełnego zdrowia w warunkach środowiska tak zdegradowanego i zanieczyszczonego. Rozwój cywilizacji zwłaszcza w XX wieku wprowadził do naturalnego środowiska bardzo poważne i nieodwracalne zmiany. Zanieczyszczenie środowiska osiągnęło obecnie niespotykany nigdy w przeszłości poziom i dotyczy wszystkich komponentów środowiska. Czy możemy ograniczyć wpływ negatywnych czynników środowiskowych na nasze zdrowie? Jest to zadanie bardzo trudne, jednak istnieje kilka podstawowych zasad, którymi w imię zrównoważonego rozwoju możemy się kierować. Jako obywatele i wyborcy możemy popierać te inicjatywy czy programy polityczne, które zgodne są z ideą zrównoważonego rozwoju. Jako konsumenci możemy wspierać firmy (np. kupując ich produkty), dla których efektywność surowcowa i ochrona środowiska stanowi ważny element działalności. Jako mieszkańcy planety Ziemia mamy duży wachlarz czynności, dzięki którym możemy zapobiegać powstawaniu zanieczyszczeń środowiska, a te z pozoru drobne czynności mogą przynieść korzystne efekty.

  1. Segregujmy odpady – odpady wyrzucone do odpowiednich pojemników mogą być wykorzystane jako surowce wtórne, dzięki czemu nie trafią na składowiska odpadów.

  2. Racjonalnie gospodarujmy wodą – podczas szczotkowania zębów czy mycia naczyń należy zakręcać wodę, gdy jej nie potrzebujemy. W ten sposób ograniczona zostaje ilość produkowanych ścieków.

  3. Racjonalnie gospodarujmy energią elektryczną – ponad 80% energii elektrycznej w Polsce pochodzi ze spalania węgla. Ograniczenie zużycia prądu ma wpływ na zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powstających z procesów spalania.

  4. Nie spalajmy odpadów w piecach domowych – podczas spalania w domowych piecach dochodzi do wytworzenia zanieczyszczeń takich jak np. dwutlenek siarki czy tlenki węgla.

  5. Podróżujmy rowerem lub wybierzmy spacery – jeśli odległość nie jest duża, a pogoda dopisuje warto zamiast auta wybrać rower lub spacer.

  6. Kupujmy odpowiedzialnie – podczas zakupów, głównie produktów spożywczych, zaopatrzmy się w tylko taką ilość jedzenia, jaka jest dla nas niezbędna, żeby uniknąć wyrzucania zepsutej żywności do kosza.

Jak widać my sami możemy podejmować działania mające na celu ograniczenie powstawania zanieczyszczeń środowiska. Z pewnością nigdy nie będziemy w stanie całkowicie zredukować emisji szkodliwych substancji, ale poprzez proste codzienne czynności możemy zapobiegać powstawaniu dodatkowych zanieczyszczeń środowiska, które z pewnością odwdzięczy się nam i przyszłym pokoleniom zamieszkującym Ziemię.